Συνέντευξη με τον Δρ. Παναγιώτη Σταυρινίδη, Καθηγητή στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου
"ν": Την τελευταία περίοδο παρατηρήθηκε μια έντονη συζήτηση όσον αφορά την Gen Z. Πέρα από το να χρησιμοποιούμε έντονους όρους στην καθημερινότητά μας, υπάρχει η τάση ερευνητικών ομάδων να δίνετε προσοχή στην Gen Z.
Πάντα υπήρχε, υπό την έννοια ότι κάθε γενιά είναι η νέα γενιά εκείνης της χρονικής περιόδου. Άρα, τούτη τη στιγμή όταν μιλούμε για νεολαία, όταν μιλούμε για νέα παιδιά, τα οποία είναι πολλά από αυτά νεαροί ενήλικες ή προς το τέλος της επιβίωσης τους σε τούτη την περίοδο που ονομάζουμε αναδυόμενη ενηλικίωση, είναι λογικό ότι θα έχουν ούτως ή άλλως το επίκεντρο της ερευνητικής προσοχής από πολλές επιστήμες - φυσικά και από τη ψυχολογία. Άρα, η Gen Z που αυτή τη στιγμή είναι η νεολαία, είναι τα νέα παιδιά, τυγχάνουν ερευνητικής προσοχής για δύο λόγους. Ο ένας είναι γιατί είναι σε μία περίοδο της ζωής τους που μας ενδιαφέρει και ο δεύτερο, είναι ότι ως Gen Z έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, είναι η πρώτη γενιά που μεγαλώνει αποκλειστικά με πολύ υψηλό βαθμό επαφής με την τεχνολογία από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
"ν": Εύκολα μπορούμε να υποθέσουμε ότι από γενιά σε γενιά καταγράφονται διαφορετικές ψυχολογικές τάσεις ή εκφράσεις. Αυτό τεκμηριώνεται επιστημονικά ή αποτελεί ένα αυθαίρετο συμπέρασμα;
Εξαρτάται για ποιο πράγμα μιλούμε. Κάποια πράγματα αλλάζουν και γι' αυτό οι κοινωνίες προχωρούν. Το αν προχωρούν προς το καλύτερο ή το χειρότερο είναι ένα άλλο θέμα, αλλά αλλάζουν και η ένδειξη είναι το ότι πράγματα τα οποία ενδιαφέρουν, απασχολούν, επηρεάζουν μία νεότερη γενιά, κάποτε είναι διαφορετικά από όσα επηρεάζουν, απασχολούν και ενδιαφέρουν την προηγούμενη. Υπάρχει αυτό που ονομάζουμε συνέχεια των γενεών, που συνδέει μία γενιά με την προηγούμενη και την προηγούμενη με την προ-προηγούμενη, και γι' αυτό έχουμε μια συνοχή ως κοινωνία. Ελπίζω ότι τα νέα παιδιά δεν νιώθουν εντελώς ξένοι όταν συνομιλούν με τους millennials. Οι millennials δεν νιώθουν εντελώς ξένοι όταν μιλούν με τους ανθρώπους της γενιάς μου και εμείς με τους boomers. Τώρα, λογικό είναι να υπάρχουν συγκρούσεις «γεννεακές», αλλά νομίζω ότι υπάρχουν και κοινά στοιχεία. Ένα ερώτημα που απασχολεί όμως, είναι το λεγόμενο χάσμα των γενεών. Αξίζει να δώσουμε κάποια προσοχή γιατί ποσοτικά και ποιοτικά ενδιαφέρει τη ψυχολογία, πρώτον αν υπάρχει χάσμα γενεών, πόσο μεγάλο είναι και ποια τα χαρακτηριστικά του.
"ν": Έχουμε δει κάποια δεδομένα που μπορούμε να πούμε για την παρουσία της GenZ και το πώς αντιλαμβάνεται το χάσμα των γενεών;
Ειδικά στο κομμάτι των ευκαιριών νιώθουν ότι στερούνται πολύ περισσότερες ευκαιρίες από ότι οι προηγούμενες γενιές και ότι οι προηγούμενες γενιές φταίνε για το ότι δεν έχουν τις ευκαιρίες που θα άξιζαν. Βλέπουμε ακόμα και στη γλώσσα διαφοροποιήσεις με τις περιβόητες εκφράσεις που κατά καιρούς δημιουργούν από το πουθενά και έχουν νόημα μόνο για τα άτομα εκείνης της γενιάς και οι εκφράσεις αυτές, λόγω και της διασύνδεσης μέσω του διαδικτύου, αποκτούν οικουμενικό χαρακτήρα ανεξάρτητα με το που ζει κανείς σήμερα.
"ν": Ας σταθούμε στο κομμάτι της γλώσσας, επειδή σαν άνθρωποι έχουμε μια τάση να κατατάσσουμε θετικά ή αρνητικά κάποια πράγματα. Εσείς με την ιδιότητα σας πώς βλέπετε αυτή την τάση; Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αρνητική στη γλώσσα ότι δημιουργούν το δικό τους κομμάτι;
Πάντα υπήρχε. Μπορεί να είναι πιο έντονο επειδή διαχέεται μέσω των κοινωνικών δικτύων, πιο ορατών τώρα και βλέπουμε αστεία βιντεάκια ή διάφορες εκδηλώσεις της γλώσσας αυτής, που προηγουμένως δεν ήταν ορατές παρά μόνο αν είχες κοινωνική επαφή με τα νέα παιδιά. Είναι όμως απόλυτα επιβεβαιωμένο ότι σε κάθε γενιά υπήρχε η δημιουργία ενός κώδικα επικοινωνίας μεταξύ των νέων παιδιών που ήταν κάτι καινούργιο και άγνωστο για τους μεγαλύτερους. Εγώ το θυμάμαι και εμπειρικά, αλλά το ξέρω και επιστημονικά. Όταν ήμουν 16 χρονών, με τη λεγόμενη παρέα στις γειτονιές, χρησιμοποιούσαμε λέξεις και εκφράσεις που όταν τις άκουγαν οι μεγαλύτεροι μάς κοίταζαν με απορία και ήταν ένας καινούργιος κώδικας για την εποχή. Κάτι αντιστοίχως συμβαίνει και τώρα, που δεν είναι καθόλου ανησυχητικό, αλλά είναι κάτι καινούργιο και άγνωστο για τους μεγαλύτερους.
"ν": Η ερώτηση μου προκύπτει κυρίως γιατί η τάση της κοινωνίας από τις πιο μεγάλες ηλικιακά ομάδες είναι να αποδίδει αρνητικά στοιχεία προς τη νεολαία. Για παράδειγμα ότι εμείς τον καιρό μας κάναμε άλλα πράγματα ή ότι δεν έχουν ενδιαφέρον, δεν έχουν όρεξη. Προσπαθώ να δω κατά πόσο τεκμηριώνεται ή όχι αυτό.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία που το κάνουν, έχουν λάθος. Είναι απλά κάτι που αφορά μια γνώμη, έχουν λάθος και η ψυχολογία το έχει εξηγήσει εδώ και πάρα πολύ καιρό γιατί έχουν λάθος. Είναι γιατί συνήθως ρομαντικοποιούν τα δικά τους νιάτα και δαιμονοποιούν τα νιάτα των επόμενων γενεών.
Αν κάνει κανείς ακόμα, όχι μόνο ψυχολογική έρευνα, αλλά είτε ιστοριογραφική είτε λογοτεχνική έρευνα διαχρονικού χαρακτήρα, δηλαδή κοιτάζοντας τα όποια γραπτά κείμενα έχουν μείνει, τα τελευταία δύο χιλιάδες χρόνια ή και περισσότερο, να μην εκπλαγεί ότι θα βρει κείμενα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα που οι παλαιότερες γενεές χλεύαζαν και κοιτούσαν μειονεκτικά ή χαρακτήριζαν με αρνητικό τρόπο. Άρα είναι ένα σημερινό φαινόμενο. Είναι κάτι οικουμενικό, είναι κάτι ανθρώπινο και διαχρονικό, αλλά είναι σημαντικό να πούμε ότι όσοι το κάνουν έχουν λάθος και τίποτα περισσότερο.
Ακόμα μια απόδειξη του ότι έχουν λάθος είναι το ότι συνεχώς η κάθε γενιά δημιουργεί ανθρώπους που δημιουργούν, παράγουν, ανακαλύπτουν, καινοτομούν πράγματα, φανταστικά πράγματα τα οποία δεν είχαν ούτε καν διανοηθεί από τους προηγούμενους και τούτα δεν συμβαίνουν από ανθρώπους που έρχονται από το υπερπέραν. Συνήθως συμβαίνουν από ανθρώπους οι οποίοι πολύ συχνά είναι και πολύ μικροί σε ηλικία. Σήμερα θα δείτε σε θέσεις κλειδιά των πιο ισχυρών οργανισμών τεχνολογίας millennials.
"ν": Συνδέω την τελευταία ερώτηση μου με κάτι που αναφέρατε στην αρχή, που έχει να κάνει με την αυξημένη χρήση της τεχνολογίας και την αυξημένη χρήση του AI ή υπηρεσιών του. Υπάρχει μια εντύπωση για τη Gen Z ότι βαριούνται να δουλέψουν. Πώς βλέπετε τις δύο σχέσεις και πώς κατανοεί η Gen Z το AI;
Πρέπει να λύσει τα δικά της προβλήματα και να μην περιμένει, που δεν περιμένει, ότι θα τις τα λύσουν οι μεγαλύτεροι. Γιατί πρέπει να λύσει τα δικά της προβλήματα;
Γιατί η ίδια γενιά είναι σε ένα μεταβατικό στάδιο και σε μια πολύ ενδιαφέρουσα περίοδο όπου ενσωματώνει στη ζωή της - την προσωπική, την επαγγελματική και την κοινωνική - μια τόσο επαναστατική τεχνολογία που δεν υπήρχε ποτέ προηγουμένως. Γιατί πρέπει να λύσει τα δικά της προβλήματα;
Γιατί νομίζω δημιουργείται μια γνωστική σύγκρουση στη γενιά. Βλέπει από τη μια ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται μια κοινωνία πως ο τρόπος για να προχωρήσει είναι μέσω της σκληρής δουλειάς, αλλά την ίδια στιγμή αντιλαμβάνεται ότι αυτό το οποίο θεωρούνταν σκληρή δουλειά στις προηγούμενες γενιές σήμερα είναι περιττό, όπως το να βρίσκεται κανείς από το πρωί μέχρι το βράδυ κλεισμένος σε μια βιβλιοθήκη και να ανατρέχει σελίδα σε σελίδα τα γραπτά κείμενα που έχουν δημοσιευτεί τους τελευταίους πέντε αιώνες.
Καταλαβαίνει ότι μπορεί να κάνει με την τεχνολογία μια σύνοψη εργασιών της γνώσης με ένα διαφορετικό τρόπο και με λιγότερο κόπο ίσως. Την ίδια στιγμή όμως, καταλαβαίνει ή νοιώθει ασυνείδητα ότι δεν μπορεί να τα βρει όλα έτοιμα και ότι το στοιχείο της σκληρής δουλειάς ίσως να μην υπάρχει εκεί όπου υπήρχε προηγουμένως.
Προηγουμένως ήταν στη χειρωνακτική δουλειά, στη βαθιά πνευματική μελέτη και τώρα μπορεί να βρίσκεται κάπου που ακόμα δεν έχει αποκρυσταλλωθεί. Ε, τούτο είναι πρόβλημα που πρέπει να το λύσει η ίδια η γενιά.
"ν": Ίσως η σκέψη αυτή είναι ότι αυτή η βεβιασμένη απόδοση προς τη Gen Z προκύπτει από την αντανακλαστική αντίδραση από τις υπόλοιπες γενιές που είναι εμποτισμένοι από το σύστημα. Ότι οφείλουμε να δουλεύουμε σκληρά και να έχουμε την τεχνολογία ή το AI ως υποστήριξη των εργαζομένων.
Πάντα θα υπάρχει. Δηλαδή οι προηγούμενες γενιές, γενικά μιλώντας, να αφήσουμε τις εξαιρέσεις, τους ριζοσπάστες, τους επαναστάτες. Οι προηγούμενες γενιές ως που μεγαλώνουν γίνονται πιο συντηρητικές. Γιατί γίνονται;
Γιατί για χρόνια μεγαλώνοντας μαθαίνουν σε έναν τρόπο ζωής και έναν τρόπο δουλειάς, ο οποίος μπορεί να είναι και καλός. Δηλαδή τους βοήθησαν εκείνους να προχωρήσουν μπροστά, να φτιάξουν τη ζωή τους να προοδεύσουν, να καινοτομήσουν και να ανακαλύψουν. Δεν ήταν κακός τρόπος ζωής.
Τούτο όμως δημιουργεί την πεποίθηση ότι οι επόμενοι που ακολουθούν πρέπει να ακολουθήσουν. Εδώ έρχεται ο συντηρητισμός. Πρέπει να ακολουθήσουν τον ίδιο τρόπο ζωής που αποδεδειγμένα για εκείνους δούλεψε. Δεν πάει έτσι όμως το πράγμα. Δεν πάει έτσι το πράγμα γιατί έχουμε μια νέα γενιά με εντελώς διαφορετικές παραστάσεις, εντελώς διαφορετικό πλαίσιο, τεχνολογία, τρόπο ζωής, τρόπο δουλειάς, τρόπο κοινωνικοποίησης και πρέπει η ίδια γενιά τώρα να βρει το πως θα δράσει και θα λειτουργήσει μέσα σε τούτο το νέο περιβάλλον.
"ν": Υπάρχουν ενδείξεις ή αλλαγές και στις αναπτυξιακές δομές των γενιών; Ας πούμε, στην προηγουμένη, στη Gen Z, υπάρχουν κάποιες αναπτυξιακές αλλαγές;
Μπορεί να βιάζονται να μεγαλώσουν, αυτό υποψιαζόμαστε. Φαίνεται ότι σίγουρα και από κάποιες ψυχοβιολογικές μελέτες ίσως ο τρόπος ζωής, διατροφής ταχύτητας και εμπειριών να έχει σπρώξει, για παράδειγμα, την εφηβεία σε λίγο πιο μικρές ηλικίες απ’ ότι ήταν.
Οπότε έχουμε ενδείξεις ότι κάποια πράγματα μπορεί να συμβαίνουν πιο γρήγορα από ό,τι περιμέναμε σε προηγούμενες γενιές. Κατά τα άλλα όμως όλοι χρειαζόμαστε από ό,τι φαίνεται, τουλάχιστον αναπτυξιακά, διακριτές περιόδους. Χρειαζόμαστε μια παιδική ηλικία που να είναι παιδική γιατί εξυπηρετεί το δικό της σκοπό.
Τώρα, πόσα θα είναι τα χρόνια και ποια, είναι η άλλη συζήτηση. Αλλά χρειαζόμαστε παιδική ηλικία και θέλουμε και τούτη γενιά να έχει παιδική ηλικία. Χρειαζόμαστε εφηβεία για να φτιάξουμε ταυτότητα. Και τούτη η γενιά χρειάζεται την εφηβεία της. Το πως θα ζήσει την εφηβεία της θα το ανακαλύψει η ίδια και εμείς να την βοηθήσουμε.
Ένα άλλο καινούριο στοιχείο που μιλούμε σήμερα πολύ περισσότερο από το παρελθόν, το ανάφερα στην αρχή, είναι η αναδυόμενη ενηλικίωση. Σε παλαιότερες γενιές γινόταν πολύ απότομα το το άλμα από την εφηβεία στην ενηλικίωση. Τώρα καταλαβαίνουμε για διάφορους λόγους ότι μπορεί να χρειαζόμαστε και μια περίοδο «γέφυρα», που να συνδέει πιο ομαλά την εφηβεία με την ενηλικίωση και είναι εδώ που έρχεται η αναδυόμενη ενηλικίωση. Το γεγονός ότι πολλοί νέοι σπουδάζουν περισσότερα χρόνια από ότι στο παρελθόν, ότι χρειάζονται καινούριες δεξιότητες, ότι δεν μπορείς να αυτονομηθείς τόσο εύκολα ακόμα, οικονομικά, εργασιακά και σχεσιακά, και άλλως πως. Αυτό που ήταν δεδομένο για έναν εικοσάχρονο πριν τριάντα χρόνια, να αυτονομηθεί οικονομικά, είναι αδύνατο.
"ν": Η κοινωνικοποίηση των αντρών αλλάζει επίσης μεταξύ συνομήλικων αλλάζει επίσης από γενιά σε γενιά. Υπάρχουν διαφοροποιήσεις ακόμα και σε άλλες πτυχές, πέραν της γενικής κοινωνικοποίησης αλλά και στις ερωτικές τους γενιές.
Ναι, ας πούμε, βλέπουμε ότι στις πιο παλιές γενιές όσοι έψαχναν να βρουν τους κύριους τόπους όπου ένας νέος άνθρωπος γνώριζε το ταίρι του, ήταν μέσω της παρέας στις εξόδους, οι καφετέριες, τα κλαμπ, στον ευρύτερο φιλικό και οικογενειακό κύκλο του σχολείου, της κοινότητας και ούτω κάτι εξής. Τώρα είμαστε σε μια περίοδο όπου πολλοί άνθρωποι, ο κυριότερος τόπος που γνωρίζουν το ταίρι τους δεν είναι γεωγραφικός αλλά ψηφιακός, στο διαδίκτυο. Είτε μέσω των μέσων κοινωνικών δικτύωσης, είτε μέσω εφαρμογών γνωριμίας, αλλά σίγουρα δεν είναι ο φυσικός χώρος της παρέας, του σχολείου, της γειτονιάς και της νυχτερινής εξόδου. Αυτό για εμένα είναι μια επαναστατική, ριζοσπαστική αλλαγή.
Έχουμε πιο σημαντικές εμπειρίες στη ζωή ενός ανθρώπου. Το να γνωρίζει για πρώτη φορά έναν άλλον άνθρωπο που δημιουργεί ρομαντική, ερωτική, σεξουαλική σχέση και αυτός ο τόπος να είναι εντελώς διαφορετικός από τη μια γενιά πριν. Δεν ξέρω πόσοι αντιλαμβάνονται το πόσο σημαντικό είναι. Το ίδιο ισχύει και για τις φιλίες. Το ίδιο ισχύει και για την εργασία.
Πλέον το να βρίσκεται κανείς σε μια χώρα αλλά ο τόπος, η έδρα της εργασίας του, να είναι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά το θεωρούμε πολύ φυσιολογικό, ενώ μόλις πριν από μια-δύο δεκαετίες αν τα δύο δεν ήταν μαζί ήταν αδιανόητο. Δεν ξέρω αν καταλαβαίνει ο κόσμος πόσο δομικά αλλάξαν όλα για τη νέα γενιά.
"ν": Φυσικά, ίσως οι αλλαγές μαζί να φέρνουν κάποια πράγματα που μπορεί να χρειάζονται περισσότερη προσοχή σε κατεύθυνση διαχείρισης.
Ραγδαία η αύξηση του διαδικτυακού εκφοβισμού, του cyber bullying. Πολύ ραγδαία η αύξηση της στοχοποίησης, του εξεφτελισμού, της διαπομπεύσης, της κακοποίησης ομάδων όπως νεαρών παιδιών και ενηλικών, της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ, οπότε οι κίνδυνοι είναι εκεί. Εξωραΐζουμε ή ρομαντικοποιούμε το τι συμβαίνει με τη νέα γενιά. Υπάρχουν και σοβαροί κίνδυνοι.
"ν": Ίσως μέσα από την παρέμβαση του κράτους, δίνοντας τους τη βάση μιας καλής παιδείας και μόρφωσης για το μέλλον να μπορεί να γίνει κάτι.
Και μιας καλής νομοθεσίας που να προστατεύει. Κάποτε βρίσκω κι εγώ τον εαυτό μου να μην ξέρω αν μου ζητείται από τη χώρα μου να γνωματεύσω κάτι ανώφελο για τους νέους ή όχι. Ας πούμε, όταν υπάρχει τώρα η συζήτηση για το αν πρέπει κάτω από την ηλικία των 16 να μην έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αν βλέπω τα θετικά.
Θα πω ότι δεν τα βλέπω. Βλέπω πολλά νέα παιδιά, πριν από την ηλικία των 16, να είναι ανώριμα, να είναι τρωτά και να τους συμβαίνουν πολύ άσχημα πράγματα, να κάνουν πολύ άσχημα πράγματα και στο τέλος να μην κερδίζουν τίποτε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρά μόνο να υποφέρουν, να εθίζονται και να στερούνται άλλων ευκαιριών να κοινωνικοποιηθούν και να μάθουν σωστά. Όμως, την ίδια στιγμή που το παρατηρώ τούτο και βλέπω τους κινδύνους για τα νέα παιδιά, βλέπω ότι ομάδες υψηλού κινδύνου που χρειάζονται στήριξη και προστασία και είναι σε αυτές τις ηλικίες, αξιοποιούν την τεχνολογία με θετικό τρόπο.
Όπως είπα προηγουμένως, για τους έφηβους που είναι είτε στην κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ είτε σε άλλες ευάλωτες ομάδες, βρίσκουν στήριξη μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Βρίσκουν εφήβους με παρόμοια βιώματα, μοιράζονται εμπειρίες, μοιράζονται κινδύνους, μοιράζονται γεωγραφικές περιοχές που νιώθουν περισσότερη ασφάλεια ή που έχουν συμβεί σε άλλους άσχημες εμπειρίες.
"ν": Σε αυτή τη διαδικασία, να βάλουμε μια διάσταση για την Κύπρο, ότι το διαδίκτυο είναι ένα μέσο επικοινωνίας μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Ο Χάρης Ψάλτης, που δουλεύει πολύ με τη θεωρία της επαφής, έχει καταγράψει τα τελευταία χρόνια ότι το διαδίκτυο υπήρξε και συνεχίζει να υπάρχει ως μια μορφή, ένα εργαλείο, καλλιέργειας, δημιουργίας και αύξησης της επαφής και κατ’ επέκταση της μείωσης των αρνητικών στερεοτύπων. Παρά το ότι, ακόμα και σε τούτο το πεδίο της επαφής, έχουν παρατηρηθεί ακραίοι, βίαιοι και μισαλλόδοξοι, δεν θέλουμε να χαθεί το εργαλείο γιατί ως τέτοιο είδαμε τα οφέλη του και θέλουμε να περιοριστούν οι ακραίες φωνές.
"ν": Τέλος, μια έρευνα έχει καταγράψει ότι το 57% των παιδιών στην Κύπρο αισθάνονται πίεση από το σχολείο, έναντι του 43% που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος. Η πίεση αυξάνεται και φαίνεται ότι υπάρχει μια διαφοροποίηση, με τα κορίτσια να βιώνουν υψηλότερα επίπεδα σχολικής πίεσης σε σχέση με τα αγόρια. Ήθελα να δούμε αν μπορούμε να κάνουμε μια σύνθεση της πίεσης που δέχονται περισσότερο τα κορίτσια της Gen Z.
Ναι, νομίζω υπάρχουν πολλές προσδοκίες, περισσότερες για τη σχέση του κοριτσιού με το σχολείο της. Στα κορίτσια πάντα υπήρχε μεγαλύτερη πίεση να τα πηγαίνουν καλά στο σχολείο. Βλέπουμε και σε τούτη τη γενιά να συνεχίζεται.
Σε γενικό επίπεδο, πέρα από το κομμάτι του φύλου όμως, ίσως να αντανακλά κάτι το οποίο υπάρχει στη συζήτηση των εκπαιδευτικών κύκλων, αν αυτό που ονομάζουμε διδακτέα ύλη είναι υπερβολική σε ποσότητα, που δεν το ξέρω εγώ αν είναι εκείνη που θα έπρεπε για τα σύγχρονα δεδομένα, για να δημιουργεί ενδιαφέρον και όχι πίεση. Εδώ έχω μια άποψη για πολλά ζητήματα που πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά. Σίγουρα νιώθω ότι, μελετώντας από άλλο φακό τους έφηβους, το σχολείο δεν είναι τόσο ελκυστικό. Αυτό αξίζει κάποιο προβληματισμό.
Επιμέλεια
Μαρία Δίπλαρου
Συντακτική Επιτροπή «ν»
