Έχουν περάσει 154 χρόνια από την πρώτη έφοδο της εργατικής τάξης στον ουρανό. 154 χρόνια από τότε που η εργατική τάξη της Γαλλίας έγραψε ιστορία και ακόμα τα διδάγματα της ηρωικής επανάστασης της18ης Μαρτίου 1871, είναι τόσο επίκαιρα όσο ποτέ. Αυτό, διότι τα διδάγματα της Παρισινής Κομμούνας είναι διαχρονικά και θυμίζουν στην εργατική τάξη ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο.
Σήμερα, στο «σωτήριο» έτος 2025, 154 χρόνια μετά, τι μάθαμε; Τι μας διδάσκει η Κομμούνα, ενώ διανύουμε μια νέα καπιταλιστική κρίση, μια κρίση ιμπεριαλιστικών και μονοπωλιακών ανταγωνισμών, μια εποχή όπου κυρίαρχο στοιχείο είναι οι αντεργατικές και αντιλαϊκές πολιτικές; Τι πρέπει να κρατήσουμε από την «πρώτη έφοδο στον ουρανό» σε μια εποχή που η αντίδραση και η ακροδεξιά είναι σε έξαρση;
Πρώτιστα, πρέπει να κρατήσουμε το σκοπό της Κομμούνας: μια κοινωνία απελευθερωμένη από την εξουσία του κεφαλαίου. Παράλληλα, πρέπει να κρατήσουμε το διπλό χαρακτήρα της επανάστασης: εθνικό και ταυτόχρονα ταξικό. Από τη μια, την υπεράσπιση της Γαλλίας κατά την περίοδο του Γαλλοπρωσικού Πολέμου (1870-71) ενάντια στους Γερμανούς -Πρώσους, κατ’ ακρίβεια- εισβολείς και από την άλλη, την απελευθέρωση των εργατών και της κοινωνίας από το κεφάλαιο και την εξουσία που ασκούσε, με σκοπό τη δημιουργία μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας, απαλλαγμένη από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Λένιν: «Το πιο πρωτότυπο χαρακτηριστικό γνώρισμα της Κομμούνας, βρίσκεται σ’ αυτήν ακριβώς τη συνένωση των δύο καθηκόντων».
Δεύτερον, ότι η εργατική τάξη, εκτός από τον πρωσικό στρατό, είχε να αντιμετωπίσει και τις ντόπιες αντιδραστικές αστικές δυνάμεις, που είχαν ως προτεραιότητα την καθυπόταξη του προλεταριάτου. Μην ξεχνάμε ότι η κυβέρνηση των Βερσαλλιών έφτασε στο σημείο να κάνει συνθήκη ειρήνης με τους Πρώσους, ώστε να επικεντρωθεί στον κύριο της στόχο: την καταστολή κάθε διαμαρτυρίας των εργατών προς την αστική τάξη, καθώς και την επιβολή της με τη βία.
Τρίτον, να μην ξεχνάμε και κάποια λάθη που οδήγησαν στη συντριβή της εξέγερσης, ένα μήνα μετά. Το βασικότερο λάθος του προλεταριάτου ήταν ακριβώς η συνένωση των δύο καθηκόντων της Κομμούνας, δηλαδή το συνδυασμό του αστικού «πατριωτισμού» με τον ταξικό και σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης, που οδήγησε στην αλλοίωση των πραγματικών σκοπών της Κομμούνας, αλλά και στο γεγονός ότι ο συνδυασμός αυτός ήταν μεθοδευμένος από την αστική τάξη. Επίσης, οι επαναστάτες παρασύρθηκαν από την ιδέα της εγκαθίδρυσης «ανώτερης δικαιοσύνης», σε μια χώρα που να την ενώνει το «Πανεθνικό Καθήκον». Ο ίδιος ο Μαρξ έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην Κομμούνα, λέγοντας για το στόχο που θα έπρεπε να έχουν οι επαναστάτες: «Η αστική τάξη ας έχει την ευθύνη για την εθνική ταπείνωση, έργο του προλεταριάτου είναι να αγωνιστεί για τη σοσιαλιστική απελευθέρωση της εργασίας από το ζυγό της αστικής τάξης». Επίσης ανέφερε χαρακτηριστικά ότι: «Το γαλλικό προλεταριάτο δεν πρέπει να παρασύρεται από την ψεύτικη εθνική ιδέα».
Παρόλα αυτά όμως και παρά τη διαίρεση που επικρατούσε στο γαλλικό προλεταριάτο λόγω της ύπαρξης πολλών «αιρέσεων» (κατά το Λένιν), εντούτοις, η Παρισινή Κομμούνα απέδειξε ότι η εργατική τάξη έχει τη δυνατότητα να εφαρμόζει στην πράξη τα δημοκρατικά της καθήκοντα, κάτι που η αστική τάξη «ήξερε μόνο να διακηρύττει». Επίσης, απέδειξε ότι ο αστικός «πατριωτισμός» είναι μια αυταπάτη και ότι οι βλέψεις της αστικής τάξης δεν έχουν σκοπό τη δήθεν ευημερία του έθνους, αλλά τη διατήρηση τους στην εξουσία με κάθε μέσο και τίμημα, ανεξαρτήτως χώρας και οποιασδήποτε αλλαγής στην εκάστοτε αστική κυβέρνηση. Ταυτόχρονα, απέδειξε ότι η αστική «δημοκρατία» δεν είναι καν δημοκρατία, καθώς αγνοεί τα αιτήματα του λαού και επικεντρώνεται μόνο σε ζητήματα εξουσίας, συντηρώντας το καπιταλιστικό σύστημα και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Παράλληλα, η Κομμούνα έδειξε το δρόμο και για τη Μεγάλη Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία, καθώς και στη Ρωσία εκείνη την περίοδο η κατάσταση ήταν σχεδόν, αν όχι εντελώς, ίδια με τη Γαλλία του 1871, αποδεικνύοντας ότι όντως η ιστορία επαναλαμβάνεται.
Για 72 ημέρες, η κόκκινη σημαία που ανέμιζε στο κτήριο του δημαρχείου στο Παρίσι, αποτελούσε φάρο ελπίδας και αφύπνισης της εργατικής τάξης, ώστε να διεκδικήσει τα δικαιώματα της. Παρά το γεγονός ότι συνετρίβη τελικά από τις αστικές δυνάμεις, εντούτοις ήταν η σπίθα που άναψε τη φλόγα του αγώνα και της διεκδίκησης, ήταν το πρώτο βήμα για μια σειρά παρόμοιων επαναστάσεων και εξεγέρσεων ανά την υφήλιο.
Ας μην ξεχνάμε και αυτό που είπαμε στην αρχή: τα διδάγματα της Παρισινής Κομμούνας παραμένουν επίκαιρα και διαχρονικά. Σε μια εποχή που η αστική τάξη προσπαθεί με κάθε τρόπο να επιβληθεί, είτε εξαπατώντας τον λαό με ψεύτικες υποσχέσεις περί «ανάπτυξης» και «ευημερίας», είτε με τη βία, δηλαδή πραξικοπηματικά και άλλως πως, σε αυτή τη δύσκολη και σκοτεινή εποχή, η Κομμούνα στέκεται σαν ακτίνα φωτός και ελπίδας, φάρος των αγώνων της εργατικής τάξης, δείχνοντας πως όταν ο λαός είναι ενωμένος, είναι ανίκητος.
Θα κλείσω με μια ιστορική φράση που έγραψε ο Κομμουνάρος ποιητής της Διεθνούς, Ευγένιος Ποτιέ: Η Κομμούνα πάντα ζει!
•Θανάσης Γούλας
ΕΔΟΝ Πανεπιστημίου Κύπρου
